Từ "không ngừng bắn" đến trì hoãn 5 ngày để đàm phán

Diễn biến xoay chiều của Tổng thống Donald Trump diễn ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ và Iran leo thang nghiêm trọng, đặc biệt liên quan đến việc kiểm soát Eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu.

Ngày 20-3, trước khi rời Washington, ông Trump tuyên bố không quan tâm đến việc ngừng bắn, khẳng định Mỹ đang "phá hủy hoàn toàn" đối phương. Đến tối 21-3, ông tiếp tục đưa ra tối hậu thư: Iran phải mở lại eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ, nếu không Mỹ sẽ tấn công các nhà máy điện của nước này. Tuy nhiên, chỉ hai ngày sau, lập trường này thay đổi đáng kể. Ngày 23-3, ông Trump tuyên bố sẽ tạm dừng các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng của Iran trong 5 ngày để mở đường cho đàm phán. Ông thậm chí còn bày tỏ lạc quan rằng hai bên "có thể đạt được thỏa thuận".

Sự đảo chiều nhanh chóng này không chỉ gây bất ngờ mà còn làm dấy lên nghi vấn về tính nhất quán trong chiến lược của Washington. Trong khi Nhà Trắng nói về các cuộc tiếp xúc ngoại giao "nhạy cảm", phía Iran lại phủ nhận có bất kỳ cuộc đàm phán trực tiếp nào. Dù vậy, nhiều nguồn tin cho biết các kênh liên lạc gián tiếp đang hoạt động mạnh mẽ thông qua các quốc gia trung gian như Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Oman. Các nước này đóng vai trò chuyển thông điệp, tìm kiếm khả năng ngừng bắn và đảm bảo an ninh hàng hải trong khu vực.

Ngoại giao hậu trường và toan tính chiến lược

Đằng sau quyết định "xuống thang" của Tổng thống Trump là sự kết hợp của nhiều yếu tố chiến lược và sức ép thực tế. Thứ nhất, nguy cơ leo thang xung đột khu vực đã khiến các đồng minh của Mỹ tại Trung Đông lo ngại. Iran cảnh báo sẽ trả đũa bằng cách tấn công các cơ sở năng lượng và hạ tầng thiết yếu, bao gồm cả các nhà máy khử muối - nguồn cung nước ngọt sống còn của nhiều quốc gia Vùng Vịnh. Điều này buộc Washington phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi tiến hành các đòn tấn công vào hạ tầng dân sự. Thứ hai, yếu tố kinh tế đóng vai trò quan trọng. Việc xung đột làm gián đoạn nguồn cung dầu đã đẩy giá năng lượng tăng cao, gây áp lực lớn lên nền kinh tế Mỹ và thị trường toàn cầu. Ngay sau khi ông Trump thông báo tạm dừng tấn công, giá dầu đã giảm mạnh, cho thấy thị trường phản ứng tích cực với tín hiệu ngoại giao. Thứ ba, chiến lược "leo thang để giảm leo thang" dường như đang được áp dụng. Một mặt, Mỹ tạm dừng tấn công vào hạ tầng năng lượng; mặt khác, vẫn tiếp tục các hoạt động quân sự nhằm vào mục tiêu quân sự của Iran. Cách tiếp cận hai hướng này giúp Washington duy trì sức ép, đồng thời giữ cánh cửa đàm phán mở.

Ngoài ra, quyết định trì hoãn 5 ngày cũng tạo thêm thời gian để Mỹ củng cố lực lượng quân sự tại khu vực, đồng thời thăm dò phản ứng của Iran và các bên liên quan. Đây có thể là bước đi nhằm chuẩn bị cho cả hai kịch bản: đạt được thỏa thuận hoặc tiếp tục leo thang.

Tuy nhiên, triển vọng đạt được một thỏa thuận vẫn còn nhiều trở ngại. Khoảng cách giữa yêu sách của hai bên là rất lớn: Mỹ yêu cầu Iran từ bỏ chương trình hạt nhân và hạn chế năng lực quân sự, trong khi Tehran đòi hỏi đảm bảo an ninh và bồi thường thiệt hại chiến tranh. Bên cạnh đó, câu hỏi "ai là người quyết định cuối cùng tại Iran" cũng chưa có lời giải rõ ràng, trong bối cảnh bộ máy lãnh đạo nước này đang có nhiều biến động.

Dù vậy, việc Tổng thống Donald Trump bất ngờ chuyển hướng sang đàm phán cho thấy một thực tế: ngay cả trong những thời điểm căng thẳng nhất, ngoại giao vẫn là công cụ không thể thiếu. Giai đoạn "tạm dừng" hiện nay có thể chỉ là khoảng lặng ngắn ngủi, nhưng cũng có thể là cơ hội hiếm hoi để ngăn chặn một cuộc xung đột quy mô lớn hơn tại Trung Đông.

Mỹ vẫn duy trì sức ép quân sự, Iran đáp trả cứng rắn

Dù tuyên bố tạm dừng tấn công hạ tầng năng lượng, chính quyền Tổng thống Trump thực tế vẫn duy trì cường độ quân sự đáng kể nhằm vào Iran. Theo các nguồn tin từ Washington, lệnh "tạm dừng 5 ngày" chỉ áp dụng với các mục tiêu năng lượng, trong khi các đòn tập kích vào cơ sở quân sự, hải quân, tên lửa đạn đạo và công nghiệp quốc phòng vẫn tiếp diễn. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận chiến dịch quân sự không hề bị gián đoạn, với hàng nghìn mục tiêu đã bị tấn công kể từ khi xung đột bùng phát. Cách tiếp cận này cho thấy chiến lược "hai hướng" của Mỹ: vừa mở kênh ngoại giao, vừa duy trì áp lực quân sự để buộc Tehran nhượng bộ trên bàn đàm phán.

Ở chiều ngược lại, phản ứng từ Iran cho thấy lập trường không hề mềm hóa. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố tiếp tục các đợt tập kích trả đũa, nhấn mạnh sẽ "đàm phán bằng đòn đánh thực địa". Các cuộc tấn công mới nhằm vào những mục tiêu chiến lược, bao gồm cả các cơ sở liên quan đến Israel và căn cứ Mỹ trong khu vực, cho thấy xung đột vẫn đang leo thang trên thực địa bất chấp tín hiệu ngoại giao. Giới lãnh đạo Iran cũng đưa ra các điều kiện cứng rắn cho bất kỳ thỏa thuận nào, bao gồm dỡ bỏ toàn bộ lệnh trừng phạt, bồi thường thiệt hại chiến tranh và đảm bảo pháp lý về việc Mỹ không can thiệp vào công việc nội bộ. Những yêu cầu này tạo ra khoảng cách lớn với lập trường của Washington.

Trong bối cảnh đó, giai đoạn "tạm dừng có chọn lọc" hiện nay nhiều khả năng chỉ là khoảng lặng chiến thuật. Khi cả hai bên duy trì sức ép quân sự và gửi tín hiệu ngoại giao, triển vọng đạt được đột phá vẫn còn bỏ ngỏ, trong khi nguy cơ xung đột kéo dài tiếp tục hiện hữu.

AN BÌNH

Trung Quốc kêu gọi công dân rời Israel "càng sớm càng tốt" Đại sứ quán Trung Quốc tại Israel kêu gọi công dân rời khỏi nước này "càng sớm càng tốt" do tình hình an ninh Trung Đông xấu đi. Các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV gia tăng về tần suất và cường độ, gây thương vong và thiệt hại. Công dân được khuyến cáo tránh xa khu vực nhạy cảm như sân bay, cảng biển, cơ sở năng lượng và tuân thủ hướng dẫn của Bộ Tư lệnh Mặt trận Nội địa Israel. Bắc Kinh dự kiến tổ chức thêm đợt sơ tán qua cửa khẩu Taba (Ai Cập) vào ngày 25-3, đặc biệt ưu tiên người ở khu vực nguy cơ cao.